Było to wydarzenie, w którym muzyka spotkała się z filozofią, a analiza utworu Fryderyka Chopina okazała się zaskakująco bliska fizyce kwantowej. Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie z ogromną wdzięcznością przyjął dar – fortepian Yamaha – podarowany uczelni przez Zeit.Geist Stiftung w Lahr działającą w Niemczech.

Dzięki inicjatywie dr. hab. Pawła Polaka, prof. UPJPII, przewodniczącego Komisji Filozofii Nauk Polskiej Akademii Umiejętności, w Auli Biblioteki Głównej Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie odbyła się uroczysta Inauguracja XIV roku prac Komisji.

Dr hab. Bożena Ficht-Maciejowska z Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Lahr w Badenii-Wirtembergii wygłosiła wykład „Finał Sonaty b-moll Op. 35 Fryderyka Chopina. Idea transcendencji Życia, Śmierci i Odrodzenia. Czasoprzestrzeń stanu splątanego", w którym podzieliła się efektami swoich badań nad utworem Fryderyka Chopina, a których pełną wersję zawarła w opublikowanej wcześniej książce. Pani Bożena Ficht-Maciejowska podkreśliła: „Jestem zaszczycona i cieszę się, że właśnie w tym miejscu będę mogła podzielić się z Państwem pewnym odkryciem w twórczości Chopina, nawiązując tym samym do słów św. Jana Pawła II: Na barki muzyki złóżcie losy tego świata”. Z wyraźnym wzruszeniem odczytała fragmenty poezji Karola Wojtyły - Jana Pawła II, dotykające tematu przemijania i nieśmiertelności. Mówiąc o Fryderyku Chopinie w nawiązaniu do tematu wykładu, przywołała słowa, które papież skierował w „Liście do artystów” 18 lutego 1984 r. w bazylice Santa Maria sopra Minerva: „Żyjmy według Ducha!” 

Wpisane jest w duszę człowieka wezwanie do nieśmiertelności. Wpisane jest ono w duszę artysty, gdy dziełem swego talentu stara się przekroczyć granicę przemijania i śmierci. Viviamo secondo lo Spirito!
Jan Paweł II

Wykład okazał się niezwykłym spotkaniem muzyki i refleksji filozoficznej – próbą odczytania dzieła Fryderyka Chopina jako duchowej medytacji nad życiem i śmiercią, przemijaniem i odrodzeniem. Bożena Ficht-Maciejowska nakreśliła ideę, która wyniknęła z doświadczenia słuchowego dzieła Chopina. Mówiła o „Finale”, którego brzmienie i konstrukcja przyciągają uwagę artystów, muzykologów, a nawet – jak okazało się podczas spotkania – fizyków. Nieprzypadkowo zatem, wprowadzenie do wykładu wygłosił prof. dr hab. Piotr Jan Zieliński z Instytutu Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk w Krakowie.

Rektor UPJPII ks. prof. Robert Tyrała rozpoczął swoje wystąpienie od przywołania słów Fryderyka Chopina, które – jak podkreślił – nabierają szczególnego znaczenia w miejscu, gdzie spotykają się wiara i rozum. Wskazał, że choć Chopin nie tworzył muzyki sakralnej, jego twórczość głęboko zakorzeniona była w wartościach duchowych i moralnych, a jego muzyka od początku budziła zachwyt i refleksję. Cytując badaczy i współczesnych kompozytora, rektor przypomniał, że Chopin był artystą jedynym w swoim rodzaju – solus et unicum. Nawiązując do rocznicy śmierci kompozytora oraz trwającego Konkursu Chopinowskiego, ks. prof. Robert Tyrała wyraził wdzięczność prof. Bożenie Ficht-Maciejowskiej i współorganizatorom koncertu za przywołanie ducha Chopina w murach uniwersytetu. Podziękował również za dar fortepianu przekazany uczelni przez Zeit.Geist Stiftung w Lahr, podkreślając, że stanie się on narzędziem dalszego rozwoju kultury i nauki na UPJPII.

Rektor przypomniał, że muzyka kościelna jest integralną częścią tradycji uczelni, kontynuowaną od czasów Papieskiej Akademii Teologicznej. Nawiązał też do słów Jana Pawła II z „Listu do artystów”, wskazując, że artysta ma obowiązek rozwijać otrzymany talent w służbie człowiekowi i Bogu. Na zakończenie ks. Tyrała wyraził nadzieję, że nowa aula stanie się miejscem spotkań muzyki, nauki i duchowości, gdzie – jak pisał Norwid – „piękno będzie zachwycać do pracy, a praca prowadzić do zmartwychwstania”. Podziękował za koncert, niezwykły dar – fortepian i za tworzenie nowej przestrzeni piękna na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II.

W wywiadzie przeprowadzonym tuż po tym niecodziennym wydarzeniu dr hab. Bożena Ficht-Maciejowska przyznała, że choć poruszany w wykładzie temat opisywała już w 2011 roku w książce wydanej przez Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina w Warszawie, to temat wciąż ją fascynuje, nie opuszcza, nadal ciekawi, ekscytuje i mimo tylu badań, pozostaje tajemnicą. Wciąż poświęca mu czas, zainteresowała się nawet fizyką kwantową pragnąc dogłębnie przeanalizować emocje i intuicje, które mogły towarzyszyć kompozytorowi w procesie twórczym.

Przywołała postać Eugène’a Delacroix, autora najsłynniejszego portretu Fryderyka Chopina, który twierdził, że te muzykę można równać z nauką. „Jego filozoficzne idee i duchowa programowość są warte pogłębienia” – mówiła. „Zestawienia Marsza żałobnego z Finałem to dla mnie idea duchowa – podejścia do życia i śmierci, do spraw egzystencjalnych. Gdy pisał ten utwór był ciężko chory, cierpiał, a mimo tego fizycznego stanu pojawia się w nim niezwykła duchowość. Moje rozmyślania zaczęły się przecież od pytania: dlaczego on w finale wraca do początku? Bliskie mi są słowa jednego z krytyków: „Muzyka Chopina jest nieśmiertelna, niczym nieśmiertelna dusza” – bo przecież my tak to czujemy.

Zapytana z kolei o swoje wzruszenie podczas odczytywania fragmentów poezji Jana Pawła II, powiedziała, że zawsze bardzo ją poruszają. Jej zdaniem wiersze papieża najlepiej świadczą o jego wszechstronności. „Ta poezja dotyka takich sfer egzystencji człowieka, że wciąż warto czytać i pogłębiać, i zastanawiać się właściwie nad każdym zdaniem”.

Pani Bożena Ficht-Maciejowska zapytana o dar – fortepian przekazany Uniwersytetowi Papieskiemu – powiedziała, że to „prawdziwe zrządzenie losu”, bo trudno inaczej wytłumaczyć, że wykład planowany był pierwotnie w Krakowie w innym miejscu, gdzie z powodu remontu nie można go było zorganizować. Pojawiła się myśl, by był to Uniwersytet Papieski. Trzeba było jednak zaprezentować na muzycznym przykładzie tezy zawarte w tytule wykładu, a uczelnia fortepianu nie posiadała. Instrument z Lahr został przywieziony więc do Uczelni Papieskiej w Krakowie. Decyzją Fundacji Zeit.Geist fortepian na stałe pozostaje na UPJPII. Za co Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie pozostaje ogromnie wdzięczny.

„Jeżeli tutaj ten fortepian będzie rozbrzmiewać i będą koncerty, najbardziej będę się cieszyć” – podsumowała przekazanie instrumentu Bożena Ficht-Maciejowska.