Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie otrzymał dofinansowanie na realizację projektu „Uczelnia bez barier II – zwiększenie dostępności Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie”, współfinansowany przez Unię Europejską w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027. Projekt realizowany jest w partnerstwie z Fundacją Instytut Rozwoju Regionalnego, która odpowiada m.in. za prowadzenie szkoleń dla pracowników administracyjnych i dydaktycznych UPJPII.

Celem przedsięwzięcia jest zapewnienie osobom ze szczególnymi potrzebami – w tym osobom z niepełnosprawnościami – pełnego dostępu do oferty uniwersytetu. Zaplanowane działania mają doprowadzić do zwiększenia dostępności uczelni dla wszystkich grup jej interesariuszy: studentów (w tym słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku), doktorantów, pracowników oraz partnerów zewnętrznych. Mogą one również wpłynąć na decyzje przyszłych kandydatów dotyczące wyboru uczelni.

W ostatnim w tym roku szkoleniu wzięli udział pracownicy naukowi i administracyjni UPJPII, pracownicy gospodarczy, a także studenci. W gronie uczestników znaleźli się również pracownicy Biura Promocji oraz rzecznik prasowy uczelni. Szkolenie prowadziły Katarzyna Patoczka i Magdalena Storożenko-Polak. Spotkanie rozpoczęło się od omówienia mitów i stereotypów związanych z niepełnosprawnością. Jak szybko się okazało, jest ich nadal nazbyt wiele. Przypomniano również kampanię społeczną „Dlaczego traktujesz nas inaczej?”, której celem było przełamywanie stereotypów i przeciwdziałanie dyskryminacji osób z niepełnosprawnościami, poprzez ukazywanie ich w codziennych sytuacjach – z podobnymi potrzebami i marzeniami jak osoby w pełni sprawne.

Uczestnicy szkolenia zapoznali się z kluczowymi aktami prawnymi, takimi jak Konwencja ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. Omówiono także zapisy ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami, a także ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Prowadzące przedstawiły system orzecznictwa ZUS oraz zapoznały uczestników z symbolami niepełnosprawności. Mówiono również o zmianach legislacyjnych, w tym o wprowadzeniu pojęcia dostępności architektonicznej, cyfrowej i komunikacyjnej, a także o roli PFRON we wspieraniu działań na rzecz dostępności. Prowadzące podkreśliły znaczenie stosowania języka skoncentrowanego na osobie, a nie na jej niepełnosprawności.

W kontekście dostępności zwrócono uwagę na obowiązek spełniania przez instytucje określonych warunków wobec osób z niepełnosprawnościami. Należą do nich m.in.: zapewnienie informacji o rozkładzie pomieszczeń przy użyciu środków wizualnych, dotykowych lub głosowych, odpowiednie przeszkolenie pracowników portierni, zapewnienie możliwości ewakuacji oraz umożliwienie wstępu do budynków z psem asystującym.

Podczas szkolenia uczestnicy zdobyli również wiedzę na temat języka migowego, a właściwie języków migowych – których jest tyle, ile języków mówionych na świecie – oraz Międzynarodowego Języka Migowego jako systemu komunikacji międzynarodowej. Omówiono pojęcie tekstu łatwego do czytania i rozumienia (ETR) oraz zasady odpowiadania na potrzeby osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności, w tym z niepełnosprawnością intelektualną. Zwrócono uwagę, że dostępność cyfrowa musi być zgodna ze standardami WCAG 2.1 na poziomie AA i obejmuje wszystkie strony internetowe oraz aplikacje mobilne.

W odniesieniu do potrzeb osób niewidomych i słabowidzących uczestnicy szkolenia dowiedzieli się, jakie kroje pisma sprzyjają dostępności. Powinny to być czcionki bezszeryfowe, pozbawione ozdobników, takie jak: Arial, Calibri, Helvetica, Verdana, Tahoma, Futura czy Trebuchet MS. Teksty należy wyrównywać do lewej strony i stosować wielkość czcionki co najmniej 12–14 punktów. Przypomniano również o konieczności stosowania audiodeskrypcji w materiałach wideo. W przypadku osób z niepełnosprawnością słuchu szczególnie przydatna jest pętla indukcyjna – system wspomagania słuchu stosowany w miejscach o dużym natężeniu hałasu. Uczestnicy szkolenia mogli osobiście przekonać się o jej działaniu.

Każdy miał również możliwość doświadczenia ograniczeń, z jakimi na co dzień mierzą się osoby z niepełnosprawnościami, poprzez zakładanie specjalnych okularów imitujących różne schorzenia wzroku, poruszanie się po budynku na wózku inwalidzkim czy przemieszczanie się z zasłoniętymi oczami przy pomocy asystenta i białej laski. Ćwiczenia te unaoczniły, jak istotną rolę odgrywa dostępność. Poruszono także temat zaburzeń komunikacyjnych i poznawczych, w tym spektrum autyzmu i zaburzeń pokrewnych. Omówiono różnorodne sposoby odczuwania, myślenia i funkcjonowania osób z tymi zaburzeniami, a także trudności w komunikacji i relacjach społecznych.

Według danych statystycznych w Polsce w 2021 roku żyło 5,4 mln osób z niepełnosprawnościami, a w grudniu 2023 roku ponad 4 mln Polaków posiadało orzeczenie o niepełnosprawności. W roku akademickim 2023/2024 na polskich uczelniach kształciło się 21 900 osób z niepełnosprawnościami, co stanowiło 1,8% ogólnej liczby studentów.

Na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie rok 2025 rozpoczęto szkoleniem świadomościowym dla kadry zarządzającej, w którym uczestniczyło 31 osób. Ostatnie szkolenie tego typu odbyło się 4 grudnia 2025 roku. Łącznie w 2025 roku w szkoleniach wzięło udział 160 osób, w tym w szkoleniach świadomościowych: 154 osoby, w szkoleniach specjalistycznych 50 osób. 

1. Szkolenia świadomościowe z zakresu zwiększania dostępności uczelni dla osób z niepełnosprawnościami.
2. Szkolenia specjalistyczne: wsparcie osób w kryzysie psychicznym; praca ze studentami i studentkami o zróżnicowanych potrzebach – dostępność narzędzi w procesie kształcenia zdalnego (MS Teams); wsparcie osób z zaburzeniami poznawczymi.

Program szkolenia świadomościowego obejmował: sytuację formalnoprawną osób z niepełnosprawnościami, w tym omówienie przepisów ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w kontekście szkolnictwa wyższego; mity i stereotypy dotyczące osób z niepełnosprawnościami; przyczyny, charakterystykę oraz potrzeby wynikające z różnych rodzajów niepełnosprawności, konsekwencje niepełnosprawności dla procesu kształcenia oraz symulacje niepełnosprawności; dostępność cyfrową i informacyjną, skuteczną komunikację z osobami ze szczególnymi potrzebami oraz sprzęt wspomagający dostępność informacji i komunikację, formy wsparcia studentów z niepełnosprawnościami na uczelniach wraz z analizą dobrych praktyk. 

Zobacz też
Uczelnia bez barier II – zwiększenie dostępności Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie (firr.org.pl)

Projekt „Uczelnia bez barier II - zwiększenie dostępności Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie”
nr umowy FERS.03.01-IP.08-0214/24