Gości, którzy przybyli na otwarcie wystawy „IUBILA – W stronę Rzymu | Z Rzymu” witał ks. dr hab. Andrzej Kielian, prorektor ds. umiędzynarodowienia i dyrektor Szkoły Doktorskiej mówiąc, że wystawa jest szczególnym wydarzeniem na Uniwersytecie Papieskim, wpisującym się w obchody, ogłoszonego jeszcze przez papieża Franciszka, Roku Jubileuszowego 2025, a przebiegającego pod hasłem „Pielgrzymi nadziei”. „Temu przesłaniu doskonale odpowiada prezentowana dziś wystawa, będąca wizualną pielgrzymką do serca Kościoła i źródła nadziei – mówił ks. A. Kielian. „Chciałbym w tym miejscu podkreślić, jak wyjątkowym miastem jest Kraków, w którym mamy zaszczyt Państwa gościć. To miejsce głęboko zakorzenione w tradycji, a zarazem otwarte na świat, co idealnie harmonizuje z przesłaniem Jubileuszu. Podobnie jak Rzym, Kraków to miasto, które łączy historię z nowoczesnością, i które od wieków przyciąga pielgrzymów, artystów i uczonych” – dodał. Skierował podziękowanie do współorganizatorów tego przedsięwzięcia, w tym do Włoskiego Instytutu Kultury w Krakowie.

„IUBILA – W stronę Rzymu | Z Rzymu” – to projekt zainicjowany przez włoskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Współpracy Międzynarodowej z okazji Roku Jubileuszowego 2025, którego realizację powierzono Centrum Studiów nad Kulturą i Wizerunkiem Rzymu, a w którego organizację w Polsce włączył się Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie. Projekt zakłada prezentację prac fotograficznych i wykłady. Nadesłane przez uczestników konkursu prace oceniła komisja złożona z kuratorów. Selekcji dokonano starając się przekazać jak najbardziej wieloaspektową wizję tematu, próbując ukazać różnorodne formy relacji pomiędzy miastem Rzymem, jego siłą przyciągającą i napędową a Rokiem Jubileuszowym. Wybrano prace 12 młodych fotografów, w sumie 22 zdjęcia. Fotografie z komentarzami w językach polskim i włoskim wraz z biografiami zaangażowanych w prace projektowe fotografów złożyły się na ciekawą instalację. Kuratorami wystawy są Giulia Daniele i Marco Coppolaro.

Wystawę można oglądać w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie do końca października 2025 r.

Otwarcie wystawy poprzedziły wykłady

Prof. Caterina Volpi (Uniwersytet La Sapienza w Rzymie) wystąpiła z prelekcją „Dialog między Jubileuszami a sztukami figuratywnymi: Rzym w epoce baroku”, a dr Francesco Spina (Uniwersytet La Sapienza w Rzymie) wygłosił wykład „Rzym 1875: Jubileusz i sztuki ku nowoczesności”.

Prof. Caterina Volpi swój wykład poświęciła roli Jubileuszu jako czynnika kształtującego artystyczne i urbanistyczne oblicze Rzymu na przestrzeni wieków. Prelegentka podkreślała, że to właśnie planowane obchody Roku Świętego wielokrotnie stawały się impulsem do powstawania nowych, często monumentalnych przedsięwzięć artystycznych i architektonicznych, które przekształcały miasto i nadawały mu nowy, sakralny wymiar. W szczególności Profesor omówiła okres baroku, kiedy teologiczne i religijne znaczenie Jubileuszu znalazło swoje najbardziej efektowne odzwierciedlenie w sztuce. Wówczas twórczość artystów działających na zlecenie papieży dążyła do wywołania zachwytu i duchowego uniesienia, co idealnie wpisywało się w barokową estetykę przepychu, emocji i teatralności. Dzięki temu Rzym zyskał nie tylko nową oprawę wizualną, lecz także umocnił swój symboliczny związek z papiestwem jako centrum świata chrześcijańskiego.

W dalszej części wykładu zaprezentowała wybrane przykłady najważniejszych jubileuszowych zleceń artystycznych z XVII i XVIII wieku. Wskazała, jak te inicjatywy artystyczne i urbanistyczne stały się świadectwem niezwykłego dialogu pomiędzy wiarą, sztuką i kulturą. Całość podkreślała, że jubileuszowe projekty nie tylko wzbogacały wizualny krajobraz Rzymu, lecz także pełniły głęboką funkcję duchową – umacniały religijne przeżycie pielgrzymów oraz przekazywały teologiczne znaczenie Roku Świętego poprzez formę artystyczną.

Dr Francesco Spina w wykładzie poświęconym burzliwemu okresowi w historii Rzymu i papiestwa w drugiej połowie XIX wieku, skupił się na postaci papieża Piusa IX oraz wydarzeniach związanych z Jubileuszem z 1875 roku. Przedstawił ten Jubileusz jako wydarzenie nieudane i symboliczne zarazem – odbył się on bez tradycyjnych ceremonii otwarcia i zamknięcia Drzwi Świętych, co podkreślało dramatyczną sytuację Kościoła po utracie Państwa Kościelnego. Papież, nazywający siebie „więźniem Watykanu”, przeżywał bowiem ten czas w izolacji, podczas gdy Rzym stał się nową stolicą Królestwa Włoch po jego zjednoczeniu w 1871 roku.

W dalszej części wykładu prelegent przypomniał jednak, że pontyfikat Piusa IX, rozpoczęty niemal trzy dekady wcześniej, był jednym z najdłuższych i najbardziej dynamicznych w dziejach Kościoła. Początkowo papież Giovanni Mastai Ferretti był postrzegany jako reformator, który mógł poprowadzić Państwo Kościelne ku nowoczesności i postępowi. Wykład ukazał jego działalność w szerszym kontekście historycznym, jako próbę pogodzenia tradycji z nieuchronnymi przemianami społecznymi i gospodarczymi XIX wieku. Prelegent zwrócił uwagę na urbanistyczne inicjatywy Piusa IX, które tworzyły wizję nowej renovatio urbis (odnowy Rzymu). Był to program świadomy i przemyślany, mający na celu zarówno zachowanie duchowego charakteru Wiecznego Miasta, jak i jego dostosowanie do realiów epoki industrializacji. Choć projekt ten wydawał się opozycją wobec nowoczesności, w istocie wynikał z potrzeby znalezienia równowagi między tradycją a postępem.

W końcowym fragmencie wykładu prelegent podkreślił, że działania Piusa IX, mimo politycznych i religijnych napięć, miały na celu utrzymanie Rzymu w roli duchowej stolicy świata katolickiego – orbis catholicus – i zachowanie jego uniwersalnego znaczenia w czasach gwałtownych przemian.